Doorgaan naar hoofdcontent

Posts

Posts uit 2019 weergeven

Lord Byron in de Zwitserse Alpen: een nieuw reisverhaal van Ezra de Haan

Wie de Ezra de Haan volgt in zijn schrijverschap weet: hij is als Peter de Rijk - radiomaker/journalist/interviewer een gretig alleslezer en bijzonder reislustig. Dit altijd met een doel: net als vroeger Boudewijn Büch reist De Haan zijn idolen achterna...lezen is niet altijd voorbehouden aan de stoel bij de haard....lezen inspireert dit soort schrijvers erop uit te trekken en te staan, daar waar hun geliefde schrijvers ooit stonden. Het zijn dan ook avonturiers/lezers.


Ezra de Haan is onmiskenbaar een fan van Lord Byron, (1824-1788), hij werd maar 36 jaar oud. Toch krijgt men uit de verhalen van De Haan over zijn avonturen de indruk dat hij in de korte tijd dat hij leefde, het dubbele eruit heeft gesleept. Deze romantische universalist - dichter, schrijver, reiziger en krijgsman die uiteindelijk in Griekenland bezweek aan moeraskoorts - leefde altijd op de toppen van zijn gemoedstoestand. Hij stond bekend als een vrijbuiter/rokkenjager die aan iedere impuls gevolg gaf, ook verbaal. …

Zoektocht naar verstilling in tijden van ruis: de poëzie van Jan Kleefstra

Recent verscheen van Jan Kleefstra - essayist/dichter/performer - de bundel Windtoon, waar in de pers al lovende woorden over vielen te lezen. Het is niet een ideologisch vaandel waar Kleefstra zich achter schaart als hij in zijn gedichten - maar ook in zijn essays - aandacht vraagt voor de natuur en de veelzijdigheid van een nog ongeschonden landschap, ja, zelfs de hang naar een leeg, ongerept landschap. Zijn gedichten zijn filosofisch beschouwelijk, waarbij het aan de lezer wordt overgelaten wat ermee te doen. Soms lijken zijn gedichten  de tijd te willen bezweren of stilzetten om als mens in een 'nu' te komen, in een directe ervaring:

Ik wil mezelf

als bedwelmde dauw
hechten aan de groei van buien

mij een kleine wolk als bloeiwijze wanen

ik mis de zwaluwen
het gemak waarmee ze 
weigeren in mijn hand te slapen

een groots plan tot onweer weven

niet enkel twee druppels water stelen
maar de deining voorblijven

mij het ruisen herinneren

De 'ik' in dit gedicht zou licht willen zijn…

Oefening in interpreteren: Jeannick Vangansbeke over Heine

De auteur/historicus Jeannick Vangansbeke houdt ervan, zo lijkt het, om buiten de gebaande wegen te denken en de lezer daar deelgenoot van te maken. Daarbij gaat zijn belangstelling vele kanten uit. Hij heeft al vele titels op zijn naam, onder meer een studie over Offenbach, maar ook een over Stefan Zweig, waarbij het van een zekere tegendraadsheid getuigt om de ondertitel het begrip 'misverstand' mee te geven.

Voor Bühne boog Vangansbeke zich over een beroemd gedicht van Heinrich Heine, (1797-1856), dat gaat over een dennenboom met menselijke gevoelens en verlangens...

Een dennenboom staat eenzaam
in het noorden op een kale hoogte
Hij sluimert, met een witte deken bedekt
hem ijs en sneeuw

Hij droomt van een palm
Ver weg in het Morgenland die
eenzaam en zwijgend treurt...

Ondanks dat dit gedicht uit 1822 op velerlei geleerde en minder geleerde wijzen is geïnterpreteerd, waagt Vangansbeke zich aan een nieuwe, eigen versie, waarbij hij het gedicht ziet als metafoor voor emancipatie, d…

Reinold Widemann over het praalgraf van Thomas Ainsworth

De industriële revolutie, in gang gezet aan het eind van de achttiende eeuw, zorgde voor een enorme bloeitijd in de textielindustrie, met daaraan verbonden grote uitbuiting van kinderen, (kinderarbeid), vrouwen en mannen, die in grote hallen onder erbarmelijke omstandigheden, met nauwelijks of geen rechten, een grijpstuiver verdienden. De misstanden duurden tot in de twintigste eeuw, in Nederland met name in Twente, waar zich het centrum bevond van de Nederlandse textielindustrie.


In de Overijsselse plaats Goor, gelegen in de gemeente 'Hof van Twente', bevindt zich op de oude begraafplaats het praalgraf van Thomas Ainsworth, (1795-1841), een Engelse textielbaron die zijn actie radius wist uit te breiden naar Nederland. Het is rond dit graf dat Reinold Widemann op de bekende 'Widemanniaanse' wijze een verhaal spint. De gepensioneerde Gerrit Krooshof, ooit werkzaam in een van de fabrieken waarvan Ainsworth als grondlegger kan worden beschouwd, is gaan graven, als het wa…

Dorian d'Oliveira over Mädchen in Uniform: Schwärmerei op een Pruisisch internaat

Wie las ze als meisje niet? Kostschoolboeken met titels als 'Mandy en de bende erop uit', 'Jopie in het internaat'...Dat een meisje niet bij haar ouders woonde sprak tot de verbeelding. In de Weimarrepubliek ontstond er een gedoogbeleid en - zône voor openlijk beleefde homoseksualiteit. In de jaren van superinflatie op de puinhopen van de Eerste Wereldoorlog, gedijde een libertijnse atmosfeer. Cabarets en clubs, sommige besloten, maakten een ongekende bloeiperiode door. Het is in deze sfeer van openheid, dat het mogelijk was om in 1931 een film uit te brengen met een lesbisch thema: Mädchen in Uniform, naar de roman Gestern und Heute van Christa Winsloe. De film, geregisseerd door Leontine Sagan, werd ongekend populair en bereikte een cultstatus tot ver in de twintigste eeuw.



Het verhaal draait rond broeierigheid op een Pruisisch internaat, waar een jong, puur en sensitief meisje naartoe wordt gestuurd. Eén lerares trekt zich het lot aan van het meisje en ontfermt zic…

Preview: het najaarsnummer

Terwijl het tiende nummer van Bühne als het ware nog moet landen, staat er alweer een hoop boeiends op rol voor het najaarsnummer, september/oktober. Dorian d'Oliveira, die eerder een interessant essay schreef over Thea von Harbou en de film Metropolis, komt nu met een essay over de film Mädchen in Uniform uit 1931. Pareltjes uit de filmgeschiedenis. Hans Sizoo zal weer een kunstwerk nader toelichten en deze keer heeft Bert van Galen toegezegd de rubriek #Locatie te willen verzorgen. Reinold Widemann heeft iets met graven - in fictieve, of in werkelijk gebeurde verhalen. Deze keer komt hij met een titel die nieuwsgierig maakt: De wever, de ingenieur en het geheim van Goor.




De journalist  Peter Leemeijer debuteerde eerder in Bühne met het korte verhaal 'Het pakje'. Het smaakte naar meer. In het najaarsnummer opnieuw een verhaal van zijn hand. Een boeiend essay over Heinrich Heine en zijn gedicht 'De Dennenboom' komt van Jeannick Vangansbeke. 


Jan Kleefstra levert in…

Hans Sizoo over Jörg Remé

Bühne heeft vanaf het eerste nummer twee vaste rubrieken, #Selfie en #Locatie. Het is leuk te zien hoe ieder steeds weer een bijzondere invulling geeft: in het voorjaarsnummer blijft Frank Heine dicht bij huis onder het motto "Locatie is daar, waar je bent en waar je je goed voelt"...en Ilona Verhoeven ziet zichzelf graag slenteren in de straten van Berlijn. Hans Sizoo voegt hier vanaf nummer 10 een rubriek aan toe: Kunst in beeld. Sizoo is kunsthistoricus, die al vele publicaties over, en rondom beeldend kunstenaars op zijn naam heeft staan, dit regelmatig samen met anderen.

Hans Sizoo
De beeldend kunstenaar Jörg Remé, (Danzig, 1941), is de eerste van wie  Sizoo werk onder de aandacht brengt. In een sensitief portret bij het kunstwerk 'Kwetsbaar' schetst Sizoo de achterliggende motieven en drijfveren van Remé. Dat is zeker boeiend voor de geïnteresseerde.

Jörg Remé studeerde in zijn jonge jaren aan de kunstacademie in Neurenberg, en later had hij vormende jaren aan de…

Bühne nummer 10 is verschenen: een redactioneel bij het voorjaarsnummer

Met de goede bundeling van krachten is het weer gelukt om een mooi Bühne nummer te maken - Mark Heuveling van Aspekt verzorgde het omslagontwerp en het binnenwerk, Sylvia Kamerbeek hield de teugels van de planning strak in de gaten en het lukte Perry Pierik weer om de eindredactie te verzorgen, met een pakkend redactioneel:

"Dat was nog eens onderzoeksjournalistiek. Je vrijwillig laten opsluiten in een gekkenhuis, om vervolgens van binnenuit een ooggetuigen- en ervaringenverslag te doen. Hoofdredacteur John Cockerill van New York World keurde dat plan goed en het leidde tot publicatie van Ten days in a Madhouse. Alleen de titel al. Ik zou er direct voor intekenen. Heerlijk, om ontslagen te worden van de dwang der logica, en mee te kunnen deinen op de golven van gevoel, sentiment en ressentiment. Laat de storm maar komen, de dijken zijn geslecht.

Weltbühne van Jacobsohn was destijds zo'n stormram op de dijken. Wat een tijden, daar waar een toneeltijdschrift zich gewoon nog kon…

Jacques Neeven over onvermoede kanten van Christopher Isherwood

Berlijn in de periode van de Weimarrepubliek - van pakweg 1919 tot januari 1933 - fascineert nog steeds. Op de nasmeulende hopen puin van de Eerste Wereldoorlog, bouwde een nieuwe generatie schrijvers en beeldend kunstenaars aan vormen die uitdrukking konden geven aan een nieuwe tijd. Na een periode van ongekende welvaart door een op hol geslagen financiëel systeem, zorgde superinflatie en de beurskrach van 1929 voor een 'pluk de dag, nu het nog kan' gevoel. Niets was meer betrouwbaar, iedereen kon van alles zijn, het nachtleven bloeide als nooit tevoren. Historicus Jacques Neeven beschrijft in een lezenswaardig essay leven en werk van Christopher Isherwood, (1904 - 1986), tegen deze achtergrond.

In Berlijn kón meer in die dagen als je homoseksueel was, zoals Isherwood. In Engeland liep je groot gevaar als je er homoseksuele contacten op nahield, in Berlijn was de sfeer liberaler. Isherwood trok dus als jongeman van rond de dertig naar Berlijn om daar zijn geluk te proeven. H…